Emir

Demin Reşit bey için, "Bir sınırı aştı" dedi Doktor!.. Şimdi anlıyorum ki, ben o gün, bir sınırı aşıp herkesten ayrılmışım. Oysa benim yaradılışım, herkesten başka türlü değildi. Zor iş, herkesten başka türlü değilken, başka türlü olmak...

Enver Paşa, 14 Aralıkta Köprüköy’e geldi.Bizi gözden geçirdi. Ben üst üste iki yün fanila, kalın subay ceketi, kalın kaput giymiştim. Soğuktan titriyordum. Başbuğun sırtında ceketten başka bir şey yoktu. Üşümüyordu. İnanıyorum. Çünkü insanüstüydü. Bize işleyen güçler ona işlemiyordu. «Üşüyorsunuz» dedi, «yarı açsınız!» dedi. «Sizi giydiremem, doyuramam!» dedi, «ama giyinmenizin, doymanızın yolunu gösterebilirim» dedi. «Ne lâzımsa düşmanda var» dedi. «Şuracıkta Sarıkamış’ta, hepsi depolarda duruyor» dedi. «Gideceksiniz, alacaksınız!» dedi, «yalnız giyim kuşam, yeme içme, değil, Niğbolu’dan, Çaldıran’dan, Mohaç’tan daha büyük şanlar şerefler de sizi orada bekliyor» dedi. Yüksek bir yerde durmuştu. Sakin konuşuyordu. Ben aşağıdan yukarıya bakıyordum. Ömrümde o kadar yakışıklı, o kadar güçlü, o kadar bilgiç erkek görmedim!... Ona, orada inanmamak için kancık, kahpe, vatan haini olmak lâzımdı. İçimizden başbuğa yalnız kaltaban Hasan İzzet Paşa inanmadı. Başbuğ, komutayı aldı eline...

Yerde bir toprak sedirin üstüne çöktüğünüz zaman, bu insanlar, size yanık bir toprak kap içinde ekşi ayranlarını sunarlarken nazik görünmek isterler. Çocuklar, kadınlar, erkekler etrafınızı alırlar. Onlara baktığınız zaman, henüz yenice olan elbisenizden, henüz parçalanmamış ayakkabılarınızdan, hatta yüzünüzün taze, sıhhatli renginden utanırsınız.

Bu yollarda biz bir borcu ödüyoruz, dersiniz. Yüzyıllardan beri soyulan, sömürülen, yüzyıllar boyunca yalnız mal, yalnız can vergisi için aranan şu bitmiş, şu bilinmeyen Anadolu’ya karşı, çeşmeleri gürül gürül akan İstanbul’un işlediği günahların borcunu ödüyoruz.

— Bir iş ki, kimse yapmaz, devlet yapar, bunu anlıyorum. Bu iş ki, hususi bir teşebbüs yapar bunu da anlıyorum. Fakat, devletin nüfuzunu kullanarak şahıslar veya bankalar yapar, bunu anlamıyorum. Ben devletçilik denen şeyi anlarım, fakat, dolapçılığı anlamam, diyordu.